W samym styczniu z powodu mrozów w Polsce zmarło blisko 20 osób w kryzysie bezdomności. Jak alarmują eksperci, za wieloma z tych tragedii stoi archaiczne prawo, które pozwala gminom odsyłać potrzebujących z kwitkiem, powołując się na ich ostatnie miejsce zameldowania.
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, za wsparcie dla osoby bezdomnej odpowiada gmina jej ostatniego stałego zameldowania. Problem w tym, że według szacunków nawet połowa z ponad 30 tys. osób bezdomnych w Polsce przebywa poza swoimi „macierzystymi” gminami, co w praktyce odcina ich od dostępu do schronisk i realnej pomocy, zwłaszcza w sytuacjach zagrażających życiu.
Chociaż istnieją przepisy pozwalające na pomoc w sytuacjach nagłych, wiele samorządów je ignoruje, stosując tzw. spychologię. Urzędnicy odsyłają potrzebujących do gminy ostatniego meldunku, do której te osoby z różnych powodów – takich jak długi, konflikty czy trauma – często nie mogą lub nie chcą wracać. Ta praktyka jest powszechna, mimo że już w 2021 roku wiceminister Stanisław Szwed informował samorządy, że jest ona niezgodna z ustawą.
Problem dotyczy ogromnej części populacji osób w kryzysie bezdomności. Badania z 2019 roku wykazały, że około 50% z nich przebywa na terenie innej gminy niż gmina ostatniego zameldowania. W niektórych regionach, jak województwo mazowieckie, odsetek ten sięga nawet 60%. Oznacza to, że tysiące ludzi są systemowo pozbawione dostępu do pomocy lub otrzymują jedynie minimalne wsparcie, np. w ogrzewalni.
Obecne regulacje są krytykowane jako forma administracyjnego „przywiązania do ziemi”, która ogranicza konstytucyjne prawo do swobodnego wyboru miejsca pobytu. System, zamiast pomagać, piętrzy biurokratyczne przeszkody, które w okresie silnych mrozów mogą prowadzić do śmierci.
Obecnie trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, która ma dać osobie bezdomnej prawo wyboru miejsca, w którym chce uzyskać pomoc. Zdaniem organizacji pozarządowych taka zmiana jest kluczowa i może uratować wiele istnień ludzkich, jednak jej ostateczny kształt zależy od dalszych prac legislacyjnych i konsultacji, w których głos zabiorą również samorządy.
Źródło: https://www.portalsamorzadowy.pl/polityka-i-spoleczenstwo/bezdomni-odsylani-z-kwitkiem-nawet-w-mroz-w-gminach-kwitnie-spychologia-bo-prawo-na-to-pozwala,644808.html
